حلال چسب چیست و معرفی حلال انواع چسب

چسب یکی از ابزارهای پرکاربرد در زندگی روزمره است که در تعمیرات خانگی، صنایع مختلف و کارهای هنری استفاده می‌شود. اما وقتی چسب به جای اشتباهی بچسبد یا لکه‌ای از آن روی سطوح مختلف باقی بماند، پاک کردن آن کار ساده‌ای نیست. حلال‌ها موادی هستند که می‌توانند چسب را حل کرده و از روی سطوح مختلف پاک کنند. برای این کار لازم است بدانید چه نوع چسبی استفاده کرده‌اید و کدام حلال برای آن مناسب است، چرا که استفاده از حلال اشتباه ممکن است به خود سطح آسیب برساند. حلال‌های رایج شامل آب، اتانول، سرکه و استون هستند که هر کدام برای نوع خاصی از چسب کاربرد دارند. این مقاله به شما کمک می‌کند تا با انواع حلال‌ها آشنا شوید و بیاموزید که برای هر نوع چسب و هر سطحی از چه روشی استفاده کنید تا بدون ایجاد خسارت، لکه‌های چسب را از بین ببرید.

حلال چسب چیست؟

به طور کلی، حلال ماده‌ای است که یک ماده حل شونده را در خود حل می‌کند. معمولاً حلال‌ها مایع هستند اما ممکن است به صورت گاز یا جامد نیز در دسترس باشند. پرکاربردترین حلال که به صورت طبیعی در طبیعت وجود دارد، آب است. سایر انواع حلال‌ها از نوع مواد آلی هستند که در مواردی مانند لباسشویی (تتراکلرواتیلن)، تینر رنگ (تولوئن و تربانتین)، لاک پاک‌کن و حلال چسب (استون، متیل استات و اتیل استات)، لکه بر (هگزان و پترولیم اتر)، مواد شوینده (لیمونن) و عطرها (اتانول) به کار می‌روند.

پس از خشک شدن چسب و ایجاد پیوند توسط آن بین مواد یا اشیاء مختلف، چسبندگی زیادی بین مواد به موجود می‌آید. در نتیجه نمی‌توان به راحتی مواد را از یکدیگر جدا کرد. همچنین در صورتی که لکه چسب بر روی سطوح باقی‌مانده نمی‌توان در شرایط عادی آن را از روی سطح جدا کرد. با استفاده از حلال مناسب می‌توان پیوند بین چسب و سطوح مختلف را از بین برد یا سست کرد. هنگام انتخاب حلال مناسب باید به نوع چسبی که قصد حل کردن آن را دارید، توجه کنید. در ادامه انواع حلال‌های رایج را به شما معرفی می‌کنیم.

انواع حلال چسب

آب، اتانول، متانول و استون از رایج‌ترین حلال‌های موجود در بازار هستند. بیشتر انواع حلال به شکل مایع هستند اما انواعی از حلال به شکل جامد و گاز هم وجود دارند. در ادامه با انواع حلال‌های معروف چسب آشنا شوید.

آب

آب نوعی حلال برای مولکول‌های قطبی است که توانایی حل مواد مختلف در خود را دارد.  تمام یون‌ها و پروتئین‌ها در آب درون سلول حل می‌شوند. از حلال‌ در صنایع شیمیایی، دارویی، نفت و گاز برای سنتز شیمیایی و فرآیندهای تصفیه استفاده می‌شود. با استفاده از آب می‌توان چسب‌های قوی مانند سریشم، چسب کازیین، چسب نشاسته، چسب اوره فرمالیدیید و ملامین فرمالیدهید، رنگ پلاستیک و الکل‌ها را پاک کرد.

اتانول

اتانول حلالی همه کاره است که بیشترین کاربرد را در آزمایش‌های علمی دارد. اتانول قابلیت حل شدن در آب و اتر را دارد به همین دلیل برای پاک کردن شلاک، پلی وینیل استات، پلی وینیل بوتیرال، استرهای رزینی، رزین‌های کتونی و … به کار می‌رود.

متانول

متانول یا متیل الکل نوعی ترکیب آلی است که از آن به عنوان حلال صنعتی برای مواد مختلف مانند رزین، جوهر، رنگ و چسب استفاده می‌شود.

آستون

آستون یا پروپانون ماده‌‌ای است که قابلیت حل کردن انواع ترکیبات قطبی و غیرقطبی را دارد. این ماده حلالی خوب برای ترکیبات آلی مانند اتانول، بنزن و اتر است. از این ماده برای تولید انواع مختلف چسب، تینر، جوهر چاپ، رنگ، پارچه، واکس و … استفاده می‌شود.

حلال انواع چسب های مختلف

هر نوع حلال برای هرگونه چسبی مناسب نیست. برای پاک کردن چسب باید ابتدا از نوع آن اطمینان حاصل کنید تا حلال مناسب را به کار بگیرید. در ادامه حلال انواع چسب‌های مختلف را به شما معرفی می‌کنیم.

حلال چسب آکواریم

چسب آکواریوم برای آب بندی و درزگیری استفاده می‌شود. این چسب دو مدل معمولی و ضدباکتری در رنگ بندی‌های سفید، شفاف و رنگی موجود است که بیشتر از مدل شفاف و بی رنگ استفاده می‌شود. چسب آکواریوم ضدباکتری دیرتر سیاه می‌شود و طول عمر بالاتری دارد. حلال چسب آکواریوم سرکه است، پس برای پاک کردن آن کافی است از پنبه آغشته به سرکه استفاده کنید.

حلال چسب مایع

چسب مایع انواع مختلفی دارد که بسته به نوع کاربرد می‌توان یکی از انواع آن را انتخاب کرد. چسب آپارات، پلی اورتان، اپوکسی، آپارات، آناروبیک، سیلیکون، آکواریوم، یو وی، سیانواکریلات و رزین از انواع پرکاربرد چسب مایع است. سرکه از مهم‌ترین حلال های چسب مایع است.

حلال چسب ناخن مصنوعی

استون بهترین حلال برای چسب ناخن است که با آن می‌توان لکه‌های چسب را پاک کرد. هم چنین سرکه هم از حلال‌های قوی بوده که به راحتی می‌توان چسب‌های خشک شده را نرم و جدا کرد.

حلال چسب نواری

روغن مایع حلال چسب نواری است؛ به این ترتیب اگر سطحی با رد چسب خراب شده، نگران نباشید. کافی است چند قطره روغن روی آن بزنید و بعد با دستمال پارچه‌ای تمیز آن را به خوبی پاک کنید. پس از پاک شدن چسب، سطح کار را با دستمال تمیز و شوینده ملایم تمیز کنید.

حلال چسب قطره ای

چسب قطره‌ای با تنوع بسیار بالایی که دارد برای چسباندن تکه‌های شیشه یا قطعات ریز بسیار مناسب است. هم‌چنین می‌توانید از این چسب برای چسباندن شیشه، سنگ، پلاستیک و برخی قطعات فلزی مناسب است. این بی‌رنگ بودن این چسب از مزیت‌های آن است؛ چون پس از استفاده، رنگی روی کار به جا نمی‌گذارد. حلال چسب قطره‌ای سرکه است. هم چنین می‌توانید به روش حرارت مستقیم مانند سشوار یا اتو این چسب را از روی سطح کار پاک کنید.

حلال چسب چوب

پایه چسب چوب آب است و به راحتی با آب پاک می‌شود؛ به این ترتیب چسب چوب اگر تازه باشد به راحتی با آب قابل پاک کردن است اما اگر قدیمی باشد به سختی در آب حل می‌شود. در مواقعی که چسب چوب خشک شده باید از سرکه، الکل صنعتی یا آستون برای تمیز کردن و پاک کردن آن استفاده کنید.

حلال چسب رازی

یکی از انواع پرطرفدار چسب که در هر خانه‌ای پیدا می‌شود، چسب رازی است. ماده اصلی این چسب سیانواکریلات بوده که سریعا خشک و مقاوم می‌شود اما با دانستن حلال چسب رازی به راحتی می‌توان آن را جدا و پاک کرد. آب و مواد شوینده، استون، روغن، ژل پترولیوم، نمک، خمیر دندان، الکل و آب لیمو از انواع حلال چسب رازی هستند.

حلال چسب موش

ماده‌ای بسیار چسبناک که از آن برای به دام انداختن موش، مارمولک و … استفاده می‌شود، چسب موش است. برای تهیه چسب موش از رزین صنعتی با پایه حلال استفاده شده و برای به دام انداختن موش و سایر جوندگان استفاده می‌شود. تینر، سرکه، مواد روغنی و وازلین حلال چسب موش است.

حلال چسب حرارتی تفنگی

چسب حرارتی تفنگی با استفاده از المنت برقی، چسب را ذوب می‌کند. این چسب برای چسباندن انواع پلاستیک و فوم مناسب است اما برای کارهای ظریف مناسب نیست. حلال چسب حرارتی تفنگی آستون است.

حلال چسب کاغذ دیواری

مقداری آب داغ را با مایع ظرف‌شویی و یک قاشق غذاخوری جوش‌شیرین ترکیب کنید. اگر چسب خیلی محکم است مقداری سرکه هم اضافه کنید. در مرحله بعد با اسفنج آغشته به ترکیب مایع ظرف‌شویی، جوش‌شیرین و سرکه، چسب‌های روی دیوار را نرم کرده و کم کم آن را پاک کنید.

نوع چسب	حلال‌های اصلی و روش‌های پاکسازی	ملاحظات خاص
چسب آکواریوم (سیلیکون)	سرکه	استفاده از پنبه آغشته به سرکه
چسب قطره‌ای	سرکه، حرارت مستقیم (سشوار یا اتو)	بی‌رنگ است و برای کارهای ظریف استفاده می‌شود
چسب چوب	آب (برای چسب تازه)، سرکه، الکل صنعتی، استون (برای چسب خشک)	پایه این چسب آب است
چسب رازی (همه‌کاره)	استون، الکل، روغن، ژل پترولیوم، آب‌لیمو، خمیر دندان	ماده اصلی آن سیانواکریلات است
چسب حرارتی (تفنگی)	استون	توسط المنت ذوب می‌شود
چسب آهن	ایزوپروپیل الکل	برای فلز، موکت و پلاستیک کاربرد دارد
چسب ناخن مصنوعی	استون، سرکه	استون بهترین گزینه برای لکه‌های چسب است
چسب نواری	روغن مایع	پس از روغن‌زدن، با شوینده ملایم تمیز شود
چسب موش	روغن (وازلین)، تینر، سرکه	پایه رزین صنعتی دارد
چسب کاغذ دیواری	ترکیب آب داغ + مایع ظرفشویی + جوش‌شیرین (+ سرکه)	با اسفنج روی سطح کشیده شود
چسب‌های گیاهی	آب	حلال مولکول‌های قطبی

حلال چسب آهن چیست؟

برای چسباندن قطعات فلزی از چسب آهن استفاده می‌شود. البته از این چسب می‌توان برای چسباندن قطعات پلاستیکی، موکت و فرش هم استفاده کرد. حلال چسب ماده‌ای است که برای حل کردن انواع چسب استفاده می‌شود. حلال چسب آهن ایزوپروپیل بوده که چسب آهن را در خود حل می‌کند.

چطور چسب را از روی سطوح حساس (لباس، پوست و خودرو) پاک کنیم؟

بسیاری از افراد هنگام مواجهه با لکه‌های سرسخت چسب، لزوماً به دنبال نام شیمیایی حلال‌ها نیستند، بلکه دغدغه اصلی آن‌ها نجات دادن لباس، پوست یا خودروی‌شان از شر این لکه‌هاست. پاک کردن چسب‌های قوی مانند چسب قطره‌ای یا ۱۲۳ از روی سطوح حساس، نیازمند دقت و آگاهی است؛ چرا که استفاده از مواد نامناسب می‌تواند خسارتی به مراتب بیشتر از خود لکه چسب به بار آورد و باعث از بین رفتن بافت پارچه، آسیب به رنگ خودرو یا زخم شدن پوست شود.

لباس و پارچه
هنگام تلاش برای پاک کردن چسب از روی لباس، باید بسیار محتاط باشید زیرا حلال‌های معروفی مانند استون می‌توانند الیاف مصنوعی، نایلونی و پلاستیکی پارچه را در خود حل کرده و لباس را ذوب کنند. برای جلوگیری از این آسیب، بهتر است به جای حلال‌های شیمیایی قوی از راهکارهای ملایم‌تر استفاده کنید؛ آغشته کردن محل لکه به سرکه گرم یکی از این روش‌هاست. همچنین تکنیک اتو کشیدن (قرار دادن یک پارچه نخی تمیز روی لکه و اتو کردن آن برای جذب شدن چسب به پارچه دوم و یا استفاده از بخار آب برای نرم کردن بافت چسب، از جمله این موارد هستند.

پوست دست
در برخورد با چسب‌های خشک شده روی پوست، مهم‌ترین نکته پرهیز از کندن فیزیکی و ناگهانی چسب است، زیرا این کار باعث کنده شدن لایه رویی پوست و ایجاد زخم‌های دردناک می‌شود. راه حل صحیح در این شرایط حفظ آرامش و استفاده از موادی است که چسب را به آرامی نرم کنند؛ شستشوی مداوم با آب گرم و صابون یا چرب کردن محل با وازلین و روغن زیتون و کمی صبر کردن، باعث می‌شود چسب خاصیت چسبندگی خود را از دست داده و بدون آسیب رساندن به پوست جدا شود.

بدنه خودرو
پاک کردن چسب از روی بدنه خودرو یکی از حساس‌ترین موارد است، زیرا استفاده از حلال‌های رایج مانند تینر فوری یا استون، لایه کیلر رنگ را از بین برده و رنگ ماشین را در آن ناحیه مات و کدر می‌کند. برای این مورد خاص باید حتماً از حلال‌های امن و روغنی استفاده کرد؛ اسپری روان‌کننده WD-40 گزینه‌ای مناسب است که به رنگ آسیب نمی‌زند. علاوه بر آن، استفاده از بنزین یا استفاده از پولیش‌های زبر مخصوص بدنه خودرو، می‌تواند بدون مات کردن رنگ، لکه‌های چسب را از بین ببرد.

پلاستیک‌ها
تمیز کردن چسب از روی سطوح پلاستیکی نیازمند بیشترین دقت است، زیرا بسیاری از حلال‌های قوی که توانایی حل کردن چسب را دارند، هم‌زمان بدنه پلاستیکی وسیله مورد نظر را نیز در خود حل می‌کنند. این اتفاق باعث دفرمه شدن، ذوب شدن یا کدر شدن سطح پلاستیک می‌شود؛ بنابراین پیش از استفاده از هرگونه حلال شیمیایی روی پلاستیک، باید از سازگاری آن اطمینان حاصل کرد.

باید و نبایدهای استفاده از حلال استون؛ کی و کجا استفاده کنیم؟

استون یکی از قوی‌ترین حلال‌های در دسترس است که اگرچه در پاک کردن چسب‌های قوی معجزه می‌کند، اما استفاده نادرست از آن می‌تواند خسارت‌های زیادی را به وسایل شما وارد کند. شناختن جنس سطوح مهم‌ترین شرط برای استفاده بی‌خطر از آن در خانه و محل کار است تا به‌جای پاک کردن لکه، خود وسیله را نابود نکنید.

بهترین زمان استفاده؛ سطوح شیشه‌ای و فلزات بدون رنگ
استون برای پاک کردن لکه‌های سخت چسب قطره‌ای یا ۱۲۳ از روی شیشه، چینی و سرامیک گزینه‌ای کاربردی است چون هیچ واکنشی با ساختار آن‌ها نمی‌دهد. شما می‌توانید با خیالی راحت از پنبه آغشته به استون برای تمیز کردن تیغه‌ها، ظروف چینی یا پنجره‌ها استفاده کنید بدون اینکه نگران آسیب دیدن بافت یا مات شدن آن‌ها باشید.

پلاستیک‌ها و قطعات الکترونیکی
بزرگ‌ترین دشمن پلاستیک‌ها استون است که تماس آن با بدنه لوازم برقی، قاب عینک یا ظروف پلاستیکی باعث ذوب شدن فوری و دفرمه شدن آن‌ها می‌شود. هرگز برای تمیز کردن لکه چسب روی این سطوح از استون استفاده نکنید، زیرا سطح را خورده و لکه‌ای سفید و زبر روی آن باقی می‌گذارد که دیگر قابل ترمیم نیست.

پارچه
استفاده از استون روی پارچه‌هایی با الیاف مصنوعی مثل نایلون و ریون ممنوع است زیرا پلاستیک درون الیاف را حل کرده و باعث سوراخ شدن لباس می‌شود. تنها روی پارچه‌های صددرصد نخی یا کتان می‌توان با احتیاط از آن استفاده کرد، اما باز هم باید مراقب باشید که رنگ اصلی پارچه همراه با لکه چسب از بین نرود.

چوب‌های رنگ‌شده و بدنه خودرو
استون نمی‌تواند چسب را از رنگ اصلی یا جلای سطح تشخیص دهد و استفاده از آن روی مبلمان چوبی یا بدنه ماشین باعث از بین رفتن لایه محافظ رنگ می‌شود. این حلال برای سطوح دارای پوشش نهایی بیش‌ازحد قوی است و بلافاصله باعث کدر شدن رنگ، رفتن جلای چوب و ایجاد لکه‌هایی می‌شود که ظاهر وسیله را خراب می‌کنند.

جمع بندی

پاک کردن چسب از سطوح مختلف نیاز به دانش درست و انتخاب حلال مناسب دارد. هر نوع چسب با حلال خاص خودش بهتر پاک می‌شود و استفاده اشتباه از حلال‌ها می‌تواند به سطوح آسیب برساند. سرکه برای چسب‌های آکواریوم و قطره‌ای، استون برای چسب‌های ناخن و حرارتی، روغن برای چسب نواری و چسب موش، و آب برای چسب چوب تازه گزینه‌های مناسبی هستند. در کار با سطوح حساس مثل لباس، پوست یا بدنه خودرو باید احتیاط بیشتری کنید و از حلال‌های ملایم‌تر استفاده کنید. همیشه قبل از استفاده از هر حلالی، جنس سطح را بررسی کنید و در صورت شک، ابتدا روی یک نقطه کوچک و پنهان تست کنید. با انتخاب درست و دانش کافی می‌توانید لکه‌های چسب را بدون خسارت از بین ببرید و وسایل خود را سالم نگه دارید.
سوالات متداول

چطور چسب قطره‌ای خشک شده را از روی پوست دست جدا کنیم؟

به جای کندن چسب، پوست را با آب گرم و صابون بشویید یا با وازلین و روغن چرب کنید تا چسب نرم و جدا شود.

آیا استفاده از آستون برای پاک کردن چسب از روی بدنه خودرو مجاز است؟

خیر، آستون رنگ ماشین را مات می‌کند و باید جایگزین آن از بنزین، پولیش یا اسپری WD-40 استفاده کنید.

بهترین روش برای پاک کردن اثر چسب نواری یا لیبل قیمت چیست؟

روغن مایع خوراکی مؤثرترین حلال برای چسب نواری است که باید روی لکه ماساژ داده و سپس با شوینده تمیز شود.